কৃষ্ণমণি বৰুৱা
সাম্প্ৰতিক গোলকীকৃত আৰু প্ৰযুক্তি-নিৰ্ভৰ সমাজ ব্যৱস্থাত বৌদ্ধিক চৰ্চা আৰু সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ প্ৰশ্নটো কেৱল এক নৈতিক উপদেশ নহয়, বৰঞ্চ ই এক অপৰিহাৰ্য ঐতিহাসিক প্ৰয়োজনীয়তা। যিকোনো জীৱন্ত জাতি বা সমাজৰ উত্তৰণৰ মূল চালিকা শক্তি হ’ল সেই সমাজখনৰ যুৱ প্ৰজন্ম। কিন্তু এই যুৱ শক্তিৰ চেতনা যেতিয়ালৈকে বৌদ্ধিক মাৰ্জিততা আৰু সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ মহান আদৰ্শেৰে দীক্ষিত নহয়, তেতিয়ালৈকে সমাজৰ সামগ্ৰিক প্ৰগতি অসম্ভৱ। আজিৰ তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতামূলক আৰু তথ্য বিস্ফোৰণৰ যুগত যুৱ প্ৰজন্মৰ ভূমিকাক পুনৰ মূল্যায়ন কৰাটো অত্যন্ত প্ৰাসংগিক হৈ পৰিছে, য’ত জ্ঞানৰ সাধনা আৰু সমাজৰ প্ৰতি থকা কৰ্তব্যবোধ একাকাৰ হৈ পৰা উচিত।
বৌদ্ধিক চৰ্চা বুলিলে সাধাৰণতে কেৱল আনুষ্ঠানিক শিক্ষাগ্ৰহণ বা কিতাপৰ পৃষ্ঠাৰ মাজত আৱদ্ধ থকা সংকীৰ্ণ ধাৰণাক নুবুজায়। প্ৰকৃত বৌদ্ধিকতা হ’ল এক মুক্ত, যুক্তিবাদী আৰু বিশ্লেষণাত্মক মানসিকতা, যাৰ জৰিয়তে এজন ব্যক্তিয়ে সমাজৰ প্ৰচলিত ব্যৱস্থা, অন্ধবিশ্বাস আৰু কুসংস্কাৰক প্ৰশ্ন কৰিব পৰা সাহস অৰ্জন কৰে। বৰ্তমান সময়ত তথ্য প্ৰযুক্তিৰ দ্ৰুত বিকাশে যুৱ প্ৰজন্মৰ হাতৰ মুঠিত অগাধ তথ্যৰ ভাণ্ডাৰ তুলি দিছে ঠিকেই, কিন্তু তথ্যৰ এই প্ৰাচুৰ্যই সদায় প্ৰকৃত জ্ঞান বা প্ৰজ্ঞাৰ জন্ম নিদিয়ে। বৰঞ্চ, ছচিয়েল মিডিয়াৰ এই যুগত অপপ্ৰচাৰ আৰু উৰাবাতৰিৰ ধুমুহাত সমাজৰ সুস্থ পৰিৱেশ বিনষ্ট হোৱাৰ উপক্ৰম হৈছে। এনে এক জটিল সন্ধিক্ষণত যুৱ প্ৰজন্মৰ প্ৰথম আৰু প্ৰধান বৌদ্ধিক দায়িত্ব হৈছে তথ্য আৰু সত্যৰ মাজৰ প্ৰভেদ চিনি পাব পৰা এক তৰ্কসংগত দৃষ্টিভংগী গঢ়ি তোলা। অন্ধ অনুসৰণৰ পৰিৱৰ্তে যুক্তিৰ ক্ৰাছিনালত প্ৰতিটো ঘটনাক চালি-জাৰি চোৱাৰ প্ৰৱণতাহে প্ৰকৃত বৌদ্ধিক জাগৰণৰ লক্ষণ।
জ্ঞানৰ এই বৌদ্ধিক সাধনা তেতিয়াহে সাৰ্থক হৈ উঠে, যেতিয়া ই সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ মাজেৰে জনসাধাৰণৰ কল্যাণৰ বাবে আত্মপ্ৰকাশ কৰে। ফৰাচী দাৰ্শনিক জঁ পল ছাত্ৰেৰ ‘প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ সাহিত্য’ (Engaged Literature) ধাৰণাটোৰ দৰেই আজিৰ যুৱ প্ৰজন্মৰ জ্ঞান আৰু মেধাও সমাজৰ প্ৰতি প্ৰতিশ্ৰুতিবদ্ধ হোৱাটো বাঞ্ছনীয়। সমাজৰ পৰা শিক্ষা আৰু সুযোগ লাভ কৰা প্ৰতিগৰাকী যুৱক-যুৱতীৰে সমাজখনৰ প্ৰতি এক গভীৰ ঋণ থাকে। সমাজৰ অৱহেলিত, নিঃস্ব আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীটোৰ অধিকাৰ সাব্যস্ত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত যুৱ প্ৰজন্মই বৌদ্ধিক নেতৃত্ব বহন কৰিব লাগিব। কেৱল নিজৰ কেৰিয়াৰ কেন্দ্ৰিক আত্মকেন্দ্ৰিকতাৰ মাজত আৱদ্ধ নাথাকি, সমাজৰ বৃহত্তৰ স্বাৰ্থৰ বাবে চিন্তা কৰাটোৱেই হৈছে সামাজিক দায়বদ্ধতাৰ প্ৰথম খোজ। পৰিৱেশ প্ৰদূষণ, গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধি, লিংগ বৈষম্য আৰু মাদক দ্ৰব্যৰ ভয়াবহ প্ৰচলনৰ দৰে আধুনিক সমাজৰ ব্যাধিসমূহৰ বিৰুদ্ধে যুৱ শক্তিয়ে কেৱল প্ৰতিবাদ কৰাই নহয়, বৰঞ্চ বিজ্ঞানসন্মত সমাধানৰ পথো বিচাৰি উলিয়াব লাগিব।
অৰ্থনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক দিশতো আজিৰ যুৱ প্ৰজন্মৰ ভূমিকা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ। কেৱল পৰম্পৰাগত চাকৰিৰ পিছত দৌৰাৰ মানসিকতা সলনি কৰি নতুন চিন্তা আৰু উদ্ভাৱনী শক্তিৰে স্বাৱলম্বী হোৱাৰ লগতে আনৰ বাবেও কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিব পৰা উদ্যমী মানসিকতা আজিৰ যুৱ সমাজৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় হৈ পৰিছে। ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে, গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধৰ সুৰক্ষা আৰু সুশাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে সক্ৰিয় নাগৰিক হিচাপে নিজকে গঢ়ি তোলাটো তেওঁলোকৰ অন্যতম দায়িত্ব। ৰাজনৈতিক সচেতনতাৰ অৰ্থ কোনো দলীয় সংকীৰ্ণতা নহয়, বৰঞ্চ দেশৰ নীতি-নিৰ্ধাৰণ প্ৰক্ৰিয়াক গভীৰভাৱে পৰ্যবেক্ষণ কৰি এক সুস্থ জনমত গঠন কৰাটোহে।
সামৰণিত ক’ব পাৰি যে, বৌদ্ধিক চৰ্চাহীন সামাজিক কৰ্ম যেনেকৈ দিশহাৰা, ঠিক তেনেকৈ সামাজিক দায়বদ্ধতাহীন বৌদ্ধিক বিলাসীতাও সমাজৰ বাবে নিৰৰ্থক। এই দুয়োটা দিশৰ সাৰ্থক সমন্বয় ঘটিব লাগিব আজিৰ যুৱ প্ৰজন্মৰ ব্যক্তিত্বত। সমাজ এখনৰ অন্ধকাৰ দূৰ কৰি পোহৰৰ দিশে আগুৱাই নিবলৈ যুৱ শক্তিয়ে নিজকে জ্ঞান আৰু নৈতিকতাৰ সন্মিলিত শক্তিৰে শক্তিশালী কৰি তুলিব লাগিব। তেতিয়াহে এখন সাম্যবাদ, যুক্তিবাদ আৰু মানৱতাৰ ভেটিত প্ৰতিষ্ঠিত প্ৰগতিশীল সমাজ গঠন সম্ভৱ হ’ব, য’ত প্ৰতিগৰাকী নাগৰিকে মৰ্যাদাৰে জীয়াই থকাৰ অধিকাৰ লাভ কৰিব।
কৃষ্ণমণি বৰুৱা
